Tarczewski Marek Marceli Józef Jan Chrzciciel (1782–1843), prawnik.
Ur. 18 VI w Ciućkowie w ziemi wyszogrodzkiej, był synem Macieja (zm. ok. 1790), burgrabiego grodzkiego wyszogrodzkiego, dzierżawcy Kadłubowa w ziemi wyszogrodzkiej, Żochowa i Żochówka (pow. płoński), oraz Józefy z Tańskich (zm. po 1830), siostry Ignacego (zob.), w drugim małżeństwie żony Wincentego Ferreriusza Kraszewskiego (ok. 1752 – 1830), chorążego kawalerii narodowej. Miał siostrę Dominikę Józefę Cyrylę (ok. 1783 – po 1821), żonę Grzegorza Domańskiego, byłego żołnierza i wyrobnika, oraz braci: Brunona Placyda Franciszka (ur. 1786) i Ferdynanda (1788–1827), właściciela Masłomiący (pow. miechowski).
T. ukończył w sierpniu 1805 studia prawnicze na uniw. w Królewcu. Dn. 5 IX 1809 został mianowany w Warszawie asesorem przy Tryb. Cywilnym I Instancji Dep. Warszawskiego Ks. Warsz. Od r. 1811 należał do loży masońskiej «Świątynia Izis». Dn. 13 VIII 1812 zdał egzamin sędziowski przed Najwyższą Komisją Egzaminacyjną i od t.r. pełnił funkcję podprokuratora Sądu Apelacyjnego. Po utworzeniu w r. 1815 Król. Pol. przeszedł do adwokatury i w r. 1816 został mecenasem przy Sądzie Najwyższej Instancji; występował jako pełnomocnik rodzin arystokratycznych. W l. 1818–30 był plenipotentem Wydz. Skarbowego oraz Kas Urzędu Municypalnego m. stoł. Warszawy, a równocześnie w l. 1823–30 asesorem w Radzie Ogólnej Dozorczej Szpitali. W ramach Komisji Rządowej Spraw Wewnętrznych i Policji działał w Komisji Miast i pełnił w l. 1824–30 funkcję radcy prawnego w Sekretariacie Generalnym. W r. 1820 z Janem Olrychem Szanieckim wziął udział w nieudanej próbie założenia Tow. Rolniczo-Handlowego w Pińczowie (pierwowzoru Tow. Kredytowego Ziemskiego). Występując w imieniu Anieli Pauliny Popławskiej, nieślubnej córki bankiera Macieja Łyszkiewicza, wygrał w r. 1826 proces o spadek po nim. W r. 1827 uczestniczył w głośnym procesie o przejęcie części ordynacji myszkowskiej przez J. O. Szanieckiego. Wiosną t.r. należał do grona założycieli spółki wydawniczej «Drukarnia A. Gałęzowskiego i Komp. [ania]», która w ciągu 10 lat wydała 116 pozycji, w tym serię „Biblioteka Pisarzów Polskich” (19 tomów) i czasopismo prawnicze „Themis”. Dn. 2 V kupił od ministra sprawiedliwości Król. Pol. Ignacego Sobolewskiego za 107400 zł zadłużone na sumę 91200 zł dobra Komorów i Sokołów w pow. błońskim wraz z kolatorstwem parafii w Pęcicach.
Podczas Sądu Sejmowego w Warszawie występował T. jako obrońca senatora kasztelana Stanisława Sołtyka; w dn. 23–24 IV i 14 V 1828 wygłosił mowy obrończe, które opublikowano jako: Obrona za Stanisławem hrabią Sołtykiem senatorem kasztelanem Królestwa Polskiego o zbrodnię stanu oskarżonym (W. 1828) oraz Summariusz dowodów do obrony Stanisława hrabi Sołtyka senatora kasztelana w sprawie przeciw niemu przed Sądem Sejmowym toczącej się powołanych, które obrońca jego przedstawia z żądaniem, aby na publicznej audiencji Sądu Sejmowego były odczytane (W. 1828). Sołtyk został uniewinniony, co na początku r. 1829 zatwierdził car Mikołaj I. W l. 1828–30 był T. zastępcą cenzora w warszawskim Tow. Oszczędności. Podczas powstania listopadowego dyktator gen. Józef Chłopicki powołał go 29 XII 1830 do komisji pod przewodnictwem senatora kasztelana Michała Potockiego, która miała rozpoznawać dokumenty dotyczące osób posądzanych o szpiegostwo (działała do 12 III 1831). Tuż przed kapitulacją Warszawy, wieczorem 7 IX 1831, po odwołaniu gen. Jana Krukowieckiego z funkcji prezesa Rządu Narodowego, T. odmówił objęcia teki ministra sprawiedliwości w rządzie Bonawentury Niemojowskiego.
Dn. 24 V 1833 został T. powołany przez Radę Administracyjną na członka Rady Głównej Opiekuńczej Instytutów Dobroczynnych; funkcję tę pełnił do śmierci. Od r. 1835 kierował Sekcją Prawną w Komisji Rządowej Spraw Wewnętrznych i Duchownych. W wyniku przesłuchania w r. 1836 w sprawie sprzedaży nielegalnych druków z drukarni Gałęzowskiego i przesyłania uzyskanych za nie pieniędzy emigrantowi, swemu szwagrowi Karolowi Boromeuszowi Hoffmanowi (zob.), Stała Komisja Śledcza poleciła 31 V 1837 objąć T-ego dozorem policyjnym, a drukarnię zamknięto. T. był współautorem Przepisów obowiązujących przy wykonywaniu sądowo-lekarskich dochodzeń na trupach (W. 1840). W r. 1841 wylegitymował się ze szlachectwa w Król. Pol. Po likwidacji Sądu Najwyższej Instancji (1842) został mecenasem przy Warszawskich Departamentach Rządzącego Senatu. W l. 1842–3 toczył spór z proboszczem pęcickim W. Litwinowiczem o grunty kościelne. T. zmarł 31 VIII 1843 w Warszawie, został pochowany 2 IX t.r. na cmentarzu w Pęcicach. Był odznaczony orderami: św. Anny III kl. (1836), św. Włodzimierza IV kl. (1838) i św. Stanisława II kl. (1841).
T. ożenił się 17 X 1816 w Warszawie ze swą cioteczną siostrą, córką Ignacego i Marianny z Czempińskich, Aleksandrą Tańską (1792–1850), siostrą Klementyny Hoffmanowej (zob.), współpracowniczką w l. 1824–8 czasopisma „Rozrywki dla Dzieci”, podczas powstania listopadowego współzałożycielką i działaczką Związku Dobroczynności Patriotycznej, potem Warszawskiego Tow. Dobroczynności, autorką pamiętnika „Historia mojego życia. Wspomnienia warszawianki” (Wr. 1967). Jako wdowa została ona dożywotnią właścicielką dóbr komorowskich, które po jej śmierci zlicytowano. W małżeństwie tym miał dwanaścioro dzieci: Ignacego Juliusza (1818–1819), Władysława Wojciecha Jozafata (ur. 1819), Helenę Katarzynę (1820–1845), żonę Aleksandra Radwana (1818–1898), rzeczywistego radcy stanu, Kazimierza Macieja (1822–1872), urzędnika Banku Polskiego, Gustawa Justa (1822 – po 1864), sztabsrotmistrza wojsk rosyjskich, w r. 1863 organizatora powstania w Białej (Podlaskiej) i zesłańca, Marię Stefanię (ur. 1823), zamężną za Józefem Konstantym Grodzickim (ur. 1821), Marcjana Stanisława Jana de Matha (ur. 1825), Ignacego Onufrego Antoniego (1826–1829), Marię Reginę (1826–1827), Marię Klementynę (1828–1828), Aleksandrę Wincentę (1830–1836) i Adama Jana Hieronima (1832–1833). Wychowywał także młodszego przyrodniego brata, Jana Kraszewskiego.
Estreicher W. XIX; Małachowski-Łempicki, Wykaz pol. lóż wolnomularskich (błędnie jako Marcin); Pol K., Poczet prawników polskich, W. 2000; PSB (Sołtyk Stanisław, Szaniecki Jan Olrych); Sęczys, Legitymacje Król. Pol.; Słown. adwokatów, I 437 (portret), 438; Suligowski, Bibliogr. prawn.; Uczestnicy ruchów wolnościowych w latach 1832–1855 (Królestwo Polskie). Przewodnik biograficzny, Wr. 1990; – Dylągowa H., Towarzystwo Patriotyczne i Sąd Sejmowy 1821–1829, W. 1970; Iwaszkiewicz J., Losy archiwum kancelarii w. ks. Konstantego i Nowosilcowa, „Archeion” T. 6–7: 1930 s. 25–7; Katalog zabytków sztuki w Pol., X z. 17 s. 25; Kraushar A., Generałowa Sowińska i Klementyna Hoffmanowa w czasach powstania listopadowego, w: Polki twórcze czasów nowszych, W. 1929 s. 131–4; tenże, mecenasi warszawscy w obronie członków Towarzystwa Patriotycznego przed Sądem Sejmowym roku 1828, W. 1920 s. 14–16; Kwaś ny M., Historia kościołów parafii śś. Piotra i Pawła w Pęcicach, „Artifex” 2010 nr 12 s. 66; Słodkowska E., Produkcja i rozpowszechnianie wydawnictw w Królestwie Polskim 1815–1830, W. 2002 s. 97–9, 244–5; taż, Spółka wydawnicza pod firmą drukarni A. Gałęzowski w Warszawie, „Roczn. B. Narod.” T. 4: 1968 s. 321–4; Sobociński W., Mecenasi przy Sądzie Kasacyjnym Księstwa Warszawskiego, w: Szkice z dziejów adwokatury, W. 1983 III 39–40; Terlecki T., Komorów. Miasto ogrodów w księgach wieczystych, W. 2011; Witkowski W., Szczytna prudenta godność – „Themis Polska” i twórczość w niej Aleksandra Thisa, w: Studia z dziejów państwa i prawa polskiego, Ł. 2006 IX cz. 2 s. 396–7; – Cederbaum, Wyroki audytoriatu (dot. syna, Gustawa); Dembowski L., Moje wspomnienia, Pet. 1898 II 131; Dmochowski F. S., Wspomnienia od 1806 do 1830 roku, Oprac. Z. Libera, W. 1959 s. 191; Lelewel P., Pamiętniki i diariusz domu naszego, Wr. 1966; Maliszewski J., Władysław Rawicz w powstaniu styczniowym na Podlasiu, W. 1935 (dot. syna, Gustawa); Die Matrikel […] der Albertus-Universität zu Königsberg […] 1544–1829, Hrsg. G. Erler, Leipzig 1911–12 II 679; Niemojowski B., O ostatnich wypadkach rewolucji polskiej, Paryż 1833 s. 59; Wolnomularstwo Narodowe. Walerian Łukasiński, Red. W. Śliwowska, W. 2014; – „Dzien. Powsz. Krajowy” 1830 nr 362, 1831 nr 67 (dot. żony); „Dzien. Praw” [1809] nr 13 s. 54–5; „Dzien. Wil.” 1820 s. 377–410; „Gaz. Korespondenta Krajowego i Zagran.” 1825 nr 29; Kalendarzyk Polityczny na r. 1810, W; toż na l. 1811–14, 1816–18, 1836–43; „Korespondent Warsz.” 1833 nr 269; „Kur. Warsz.” 1843 nr 230 (nekrolog), 1850 nr 42, 1872 nr 67; „Merkury” 1831 nr 19; Nowy Kalendarzyk Polit. na l. 1819–30 i 1834–5, W.; „Tyg. Pet.” 1838 nr 68; – AGAD: Wyszogrodzkie [księgi] grodzkie wieczyste, sygn. 76 k. 22–3, 146v–7, sygn. 87 k. 189v (dot. ojca), Władze Centralne Powstania Listopadowego, sygn. 96, Kom. Rządowa Wojny, sygn. 404 t. VI, Stała Kom. Wojenno-Śledcza, sygn. 1 nr 532, sygn. 11 s. 22, Rada Stanu i Rada Ministrów Ks. Warsz., sygn. 84 k. 1–110, II Rada Stanu Król. Pol., sygn. 156 s. 136–7; AP w Kielcach: Parafia Pińczów 1827 s. 108 nr 51 (dot. brata, Ferdynanda); AP w Płocku: Akta Stanu Cywilnego gm. Bonisław 1821 k. 2–2v nr 3 (dot. siostry, Dominiki); AP w W.: Akta Stanu Cywilnego VII cyrkułu 1818 k. 150 nr 299, 1819 k. 21 nr 60, k. 262 nr 522, 1820 k. 312 nr 623, 1822 k. 58–8v nr 115–116, 1823 k. 244v nr 488, 1825 k. 76 nr 151, Parafia p. wezw. Świętego Krzyża 1843 k. 825 nr 1007, Parafia p. wezw. św. Andrzeja 1826 s. 177 nr 352, 1828 s. 672 nr 245, 1829 s. 627 nr 224, Kancelaria J. W. Bandtkiego, sygn. 94 k. 69–70 nr 3857, sygn. 108 k. 40–1 nr 4444, sygn. 110 k. 53–4v nr 4511, sygn. 112 k. 12–13v, sygn. 115 k. 17–20, sygn. 135 k. 68–77v nr 5511, sygn. 136 k. 40–8 nr 5560, sygn. 138 k. 92–100v nr 5677, Kancelaria W. Skorochód-Majewskiego, sygn. 62 k. 10–15 nr 5002; AP w W., Oddz. w Grodzisku Maz.: Parafia Pęcice 1833 s. 54 nr 28, 1836 s. 72 nr 23, 1844 s. 70 nr 18, 1845 s. 102 nr 55, 1850 s. 117 nr 10; Arch. Archidiec. w W.: Parafia p. wezw. Świętego Krzyża 1807–23 k. 113; Arch. Diec. w Płocku: Parafia Orszymowo 1780–1806 k. 4v–5, 22v–3, 27v; B. Narod.: rkp. II 6420; B. Nauk. PAU i PAN w Kr.: rkp. 124 k. 149–50, rkp. 2228 t. 4 k. 40–3, 48–52v, 75v–6v, t. 8 k. 87–136, t. 16 k. 34–66.
Andrzej Sikorski